Πολιτικές δημοσκοπήσεις και φαρμακευτικές μελέτες

[Δημοσιεύθηκε στα Ιατρικά Θέματα 2007 (47): 7-8]

Κάθε τόσο τα ΜΜΕ (= Μέσα Μαζικού Εκμαυλισμού) μας παρουσιάζουν μια νέα σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης που ανεβάζει ή κατεβάζει κατά μερικά κλάσματα της μονάδας τη δημοτικότητα κυρίως της κυβέρνησης, της αντιπολίτευσης, του Α ή Β ηγέτη, και, λιγότερο συχνά, του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Αρχιεπισκόπου ή κάποιου άλλου δημοσίου προσώπου. Τα αποτελέσματά της γίνονται αμέσως πρώτη είδηση (είναι αυτό ελληνική πρωτοτυπία σε παγκόσμια κλίμακα ή δείχνει απλά την έλλειψη—ή την έντεχνη παράβλεψη—πιο ουσιαστικών θεμάτων;) και αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων και σχολιασμών από μείζονα και ελάσσονα στελέχη των κομμάτων για μέρες, μέχρι να ανακοινωθεί η επόμενη δημοσκόπηση.

Ο αριθμός αυτών των δημοσκοπήσεων αυξάνεται γεωμετρικά: αρχικά τις συναντούσαμε μόνο στην προεκλογική περίοδο, στη συνέχεια άρχισαν να γίνονται κάθε μήνα, μετά κάθε εβδομάδα, και τώρα κοντεύουμε να έχουμε μια νέα ‘πανελλαδική’ σε κάθε δελτίο ειδήσεων. Οπωσδήποτε έχουν ξεπεράσει τα κρούσματα της περιβόητης γρίπης των πουλερικών, με αποτέλεσμα να καλλιεργείται τεχνηέντως στον πληθυσμό η αδημονία να σπεύσει να ‘εμβολιασθεί’ (= να προστρέξει στις κάλπες).

Αλήθεια, μπορείτε να φαντασθείτε μια ιδιωτική επιχείρηση που κάθε μήνα ή εβδομάδα κάνει σφυγμομέτρηση ανάμεσα στα μέλη του προσωπικού της για το ποιον θεωρούν πιο κατάλληλο για διευθυντή και ποιος νομίζουν ότι θα κέρδιζε αν εκείνη τη μέρα γίνονταν εκλογές (‘παράσταση νίκης’); Πόσο μπροστά θα πήγαινε μια τέτοια επιχείρηση; (υποψία μου είναι ότι το λουκέτο θα είχε μπει πολύ γρήγορα). Και γιατί ένα ολόκληρο κράτος να ‘παίζει’ με κανόνες λιγότερο αυστηρούς απ’ αυτούς που ρυθμίζουν την επιχειρηματική ζωή και δραστηριότητα;

Οι πολιτικές δημοσκοπήσεις έχουν πολλά κοινά σημεία με τις συγκριτικές μελέτες των φαρμάκων. Επιδιώκουν να βγάλουν ‘από τη μύγα ξύγκι’, να δημιουργήσουν ‘δεδομένα’ εκ του μη όντος, χωρίς (τις περισσότερες φορές) να χρειάζονται. Σχεδιάζονται με κάποια τυποποιημένη μεθοδολογία, ερμηνεύονται κατά το δοκούν (τα αρνητικά αποτελέσματα υποβαθμίζονται ή ενταφιάζονται, τα θετικά μεγεθύνονται σε διαστάσεις θριάμβου), και χρησιμοποιούνται από τους πολιτικούς και τους δημοσιογράφους ακριβώς όπως και οι μελέτες από τις φαρμακευτικές εταιρείες: οι δεύτερες θέλουν να ανεβάσουν τις πωλήσεις των φαρμάκων τους (και συνεπώς την αξία των μετοχών τους), οι πρώτοι είτε να εδραιώσουν τη θέση τους στην καρέκλα που κατέχουν είτε να εξωθήσουν τον αντίπαλο από τη καρέκλα και να στρογγυλοκαθίσουν εκείνοι. Πρωταρχικός στόχος των πρώτων ΔΕΝ είναι (κατά κανόνα) το εθνικό συμφέρον (εκτός αν τύχει να συμβαδίζει με τις προσωπικές φιλοδοξίες τους), όπως και πρωταρχική επιδίωξη των δευτέρων ΔΕΝ είναι η υγεία των ασθενών (αυτή αποτελεί μια βολική παρενέργεια των κερδών που θα αποκομίσει η εταιρεία από τις πωλήσεις και της επιστημονικής ανόδου των ‘μελετητών’ [triallists], που αποτελούν πλέον ξεχωριστή ειδικότητα στην ιατροφαρμακευτική επιστήμη).

Αν νομίζει κανείς ότι είμαι αδικαιολόγητα σκληρός με τους πολιτικούς (και τους έμμισθους δημοσκόπους και δημοσιογράφους που τους εξυπηρετούν), ας αναλογισθεί ότι οι δημοσκοπήσεις που ακολουθούν κάποιο συγκεκριμένο γεγονός (π.χ. φονική σύγκρουση μαχητικών αεροσκαφών πάνω από το Αιγαίο) συνήθως ζητούν—με περισσή ανησυχία—τη γνώμη των πολιτών για το αν ο χειρισμός του συμβάντος έβλαψε ή όχι την εικόνα της κυβέρνησης ή της αντιπολίτευσης. Κανείς δεν ρωτάει αν ο χειρισμός έβλαψε ή όχι αυτό καθεαυτό το εθνικό συμφέρον (να υποθέσουμε ότι ο κόσμος δεν ξέρει ποιο είναι το συμφέρον αυτό ή ότι απλά δεν μας ενδιαφέρει το εθνικό συμφέρον ή η άποψη του κόσμου γι’ αυτό;)

Κι αν κανείς θεωρεί ότι είμαι υπερβολικά κυνικός απέναντι στις φαρμακευτικές μελέτες (διότι για τις πολιτικές δημοσκοπήσεις ο κυνισμός είναι η μόνη λογική και υγιής αντίδραση), δεν έχει παρά να σκεφθεί ότι σχεδόν όλες οι δημοσιεύσεις τέτοιων μελετών καταλήγουν στη στερεότυπη φράση ‘more studies are required’ (= απαιτούνται περισσότερες μελέτες). Που σημαίνει ότι σκοπός των συγγραφέων είναι καταρχήν να κατοχυρώσουν το ‘χόμπι’ τους και να εξασφαλίσουν τις συνεχιζόμενες επιχορηγήσεις των εταιρειών και όχι υποχρεωτικά να προσφέρουν καλύτερες και περισσότερες μέρες στους ασθενείς τους.

Ίσως δεν θα απέχει πολύ από την αλήθεια όποιος ισχυρισθεί ότι δια της στατιστικής μεθόδου (και εν ονόματί της) έχουν διαπραχθεί μεγαλύτερες οικονομικές (και όχι μόνο) απάτες παρά με οποιαδήποτε άλλη μέθοδο. Η λεγόμενη ‘δημιουργική λογιστική’ (εφεύρημα της τελευταίας εικοσαετίας) έχει σκοπό το μαγείρεμα των αριθμών, ώστε το τελικό ‘προϊόν’ να είναι εύγευστο και να το καταπίνουν χωρίς δυσφορία οι παθητικοί αποδέκτες του (είτε λέγονται ψηφοφόροι είτε λέγονται ασθενείς—ή και γιατροί). Έτσι, αν π.χ. οι όποιες αρχικές συγκρίσεις μας δεν βγάζουν κανονική κατανομή ή στατιστικά σημαντικό (= ευνοϊκό) αποτέλεσμα, δεν μας πολυπειράζει να κάνουμε ένα λογαριθμικό μετασχηματισμό των αριθμών ή να πάρουμε τα αντίστροφα τετράγωνά τους ή τις τρίτες ρίζες τους ή τα μαλλιά της κεφαλής τους. Δεν μπορεί, κάποια από τις αναγνωρισμένες στατιστικές παραμέτρους ή δοκιμασίες (είναι πιο πολλές από τις μελέτες που ‘δοκιμάζουν’) θα μας δώσει βολικά νούμερα!

Έχοντας περάσει αρκετό μέρος της ενήλικης ζωής μου προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τα συμπεράσματα διαφόρων επιστημονικών δημοσιεύσεων, έχω καταλήξει σ’ ένα αυθαίρετο αξίωμα: όσο πιο πολύπλοκη στατιστική μεθοδολογία χρειάζεται για να αποδειχθεί κάτι, τόσο πιο ασήμαντο και αναξιόπιστο θα πρέπει να είναι (αν ήταν αληθινά σημαντικό, θα φαινόταν δια γυμνού οφθαλμού και άνευ χρήσεως μαθηματικών βοηθημάτων).

Όσο για τις δημοσκοπήσεις, όποιος πιστεύει ότι προάγουν την πολιτική ζωή και την ευημερία του τόπου, μάλλον θα πρέπει να ζει στην παραμυθένια ‘Χώρα του Ποτέ-Ποτέ’ του Πήτερ Παν. Ωστόσο, είναι κρίμα να ακούει κανείς σοβαρούς (υποτίθεται) ανθρώπους κάθε πολιτικού χρώματος να τις ανατέμνουν και αναλύουν διεξοδικά λες και πρόκειται για την πολυπόθητη αλλά άπιαστη ακόμη ερμηνεία της Γραμμικής Γραφής Α. Τόση φαιά ουσία και ενεργητικότητα θα μπορούσε να χρησιμοποιείται πιο παραγωγικά.

Αντίστροφα βέβαια, από τον βαθμό ενασχόλησης κάποιων ανθρώπων με τις δημοσκοπήσεις μπορεί κανείς να συναγάγει όποια συμπεράσματα θέλει για την (υποτιθέμενη) σοβαρότητά τους. Θα τα δεχθούμε ευχαρίστως, αρκεί να είναι εκφρασμένα ως ‘μέσος όρος ± SD’ (τυπική απόκλιση) και με όριο σημαντικότητας p<0.001, χωρίς να ξεχνούμε και τα απαραίτητα διαστήματα εμπιστοσύνης. Μη παραμετρικές στατιστικές δεν γίνονται δεκτές.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s