Τα επτά αμαρτήματα της ιατρικής

[Δημοσιεύθηκε στα Ιατρικά Θέματα]

Richard Asher

Μετάφραση Αντώνη Παπαγιάννη

___________________________________________________________________________

Εισαγωγικό σημείωμα του μεταφραστού:

Ο Richard Asher (1912-1969) διετέλεσε Consultant στο Central Middlesex Hospital του Λονδίνου. Ήταν εξαίρετος κλινικός ιατρός και πλούτισε την ιατρική γνώση με τις λεπτομερείς παρατηρήσεις του πάνω στα οργανικά ψυχοσύνδρομα, που τον οδήγησαν στο να ορίσει την μυξοιδηματική τρέλλα και το σύνδρομο Munchausen. Διακρίθηκε επίσης για το γράψιμό του, που χαρακτηρίζεται από λογική και ξεκάθαρη σκέψη και δεξιοτεχνική χρήση της γλώσσας. Κείμενά του έχουν εκδοθεί με τη μορφή ανθολογιών (όπως το Richard Asher Talking Sense από τον οίκο Churchill Livingstone και το A Sense of Asher από το BMJ Publications), και αποτελούν πραγματική αναγνωστική απόλαυση.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια διάλεξη που δόθηκε στην Ιατρική Εταιρεία του University College Hospital στις 17 Μαρτίου 1948 και δημοσιεύθηκε στο Lancet τον Αύγουστο 1949. Αν τα “θεραπευτικά ήθη” της εποχής εκείνης έχουν μουσειακό χαρακτήρα, τα αμαρτήματα που επισημαίνει ο Asher δυστυχώς έχουν διαχρονικό επιπολασμό.

___________________________________________________________________________

Υπάρχει ένας απεριόριστος αριθμός ιατρικών αμαρτημάτων, αλλά εδώ θα καταγράψω και θα σχολιάσω επτά από αυτά, με την ελπίδα ότι εκείνοι που θέλουν να τα αποφύγουν θα μπορέσουν να το κάνουν, και εκείνοι που επιθυμούν να επιδοθούν σ’ αυτά θα μπορέσουν να πλουτίσουν το ρεπερτόριό τους ή να βελτιώσουν την τεχνική τους. Τα επτά αμαρτήματα είναι η ασάφεια, η σκληρότητα, οι κακοί τρόποι, η υπερεξειδίκευση, η αγάπη του σπανίου, η βλακεία και η οκνηρία.

ΑΣΑΦΕΙΑ

Τόσο στον γραπτό όσο και στον προφορικό λόγο το καθαρό στυλ και οι σύντομες λέξεις είναι τα καλύτερα. Η ασάφεια είναι κακή όχι μόνο διότι είναι δυσνόητη, αλλά και διότι συγχέεται με το βάθος, όπως ένας ρηχός λασπόλακκος μπορεί να δείχνει βαθύς. Να ένα παράδειγμα από πρόσφατο άρθρο. Οι συγγραφείς ήθελαν να πούνε: “Παίρνουμε μια ιδέα για την υγεία των ανθρώπων από τους χώρους εργασίας και από τα σπίτια τους”, αλλά έθαψαν το νόημά τους στην ακόλουθη πρόταση: “Είναι γενικά παραδεκτό ότι η αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασης μιας κοινότητας θα πρέπει να περιλαμβάνει εκτιμήσεις των περιβαλλοντικών συνθηκών υπό τις οποίες τα επιμέρους μέλη ζουν και εργάζονται”. Όπως έχει τονίσει ο κ. Ivor Brown [1], τέτοιου είδους γράψιμο παράγει ένα αργό, αδύναμο στάλαγμα λέξεων αντί για ένα δυνατό, ορμητικό συντριβάνι. Η διπλή άρνηση είναι ένας συχνός τρόπος να κάνουμε μια απλή πρόταση πιο δυσνόητη, και διαβάζοντας τη φράση “Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο να μην ανιχνεύεται οπωσδήποτε η απουσία βακίλλων φυματιώσεως”, λίγοι από μας μπορούν να καταλάβουν αν υπάρχουν ή όχι οι βάκιλλοι της φυματιώσεως (ούτε και μας νοιάζει).

Συμβουλεύω τους φοιτητές που παίρνουν ιστορικά να μη μετατρέπουν τα απλά Αγγλικά των ασθενών τους στη διάλεκτο των βιβλίων τους. Όταν ένας άρρωστος λέει “Αν ανέβω μισό λόφο, νιώθω ψόφιος”, στο ιστορικό του θα πρέπει να καταγράφονται αυτές ακριβώς οι λέξεις, και όχι “Ο ασθενής παραπονείται ότι κατά την ανάβαση σε μέτριο ύψωμα έχει το αίσθημα του επικειμένου θανάτου”.

ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑ

Η σκληρότητα είναι ίσως η πιο σημαντική και η συχνότερη αμαρτία στη λίστα που διάλεξα. Συνήθως οφείλεται σε απερισκεψία, και δεν είναι εκούσια. Η πνευματική σκληρότητα είναι συχνή και εκδηλώνεται με τρεις τρόπους: (1) με το να λέμε πάρα πολλά, (2) με το να λέμε πολύ λίγα, και (3) με το να ξεχνούμε τον άρρωστο. Με το να λέμε πάρα πολλά συχνά φορτώνουμε τον ασθενή με ένα άγχος που προστίθεται στην αρρώστια που πάμε να ανακουφίσουμε. Πολλές φορές έχω δει ασθενείς που ένιωθαν καλά μέχρι που κάποιος τους είπε ότι είχαν υψηλή πίεση ή ένα φύσημα στην καρδιά, και από τότε έχουν αποκτήσει όλα τα συμπτώματα που μπορούσαν να μαζέψουν από κουτσομπολιά, από τις διαφημίσεις των φαρμάκων και από τον ‘Γιατρό στο Σπίτι’. Πριν πούμε στον ασθενή οτιδήποτε για την αρρώστια του, είναι απαραίτητο να σκεφθούμε αν αυτό θα τον βοηθήσει ή θα τον βλάψει, και με λίγη εξάσκηση σύντομα μαθαίνει κανείς τι είναι συνετό να λέει.

Με το να λέμε πολύ λίγα μπορεί να προκαλέσουμε τον φόβο του αγνώστου: ο ασθενής μπορεί να γεμίσει τα κενά με ανησυχητικές επινοήσεις και δεισιδαιμονίες. Γι’ αυτό ακριβώς θα πρέπει να δίνονται κάποιες εξηγήσεις στον ασθενή που παίρνει εξιτήριο από το νοσοκομείο, αφενός για να διαλυθούν κάποιοι αβάσιμοι φόβοι του, και αφετέρου ώστε, αν στη συνέχεια τον βλέπει άλλος γιατρός, να μπορεί να του δώσει μια σχετικά ακριβή αναφορά για το τι είχε. Ο γιατρός θα πρέπει να γνωρίζει ποιους φόβους και προλήψεις έχουν συχνά οι ασθενείς, ώστε να μπορεί να τους διαλύει και να αποφεύγει την πνευματική σκληρότητα. Για παράδειγμα, ένα άρρωστος με έρπητα ζωστήρα σχεδόν πάντα έχει ακούσει από τη γιαγιά του ότι “Αν τα σπυριά ενωθούν στη μέση, τότε πεθαίνεις”, και η διαβεβαίωση ότι ούτε τα σπυριά θα συναντηθούν στη μέση ούτε θα πεθάνει μπορεί να τον ανακουφίσει πολύ. Ασθενείς με ήπια αρθρίτιδα συνήθως φοβούνται ότι θα μείνουν ‘ανάπηροι από ρευματισμούς’, και πολλοί άρρωστοι με βρογχίτιδα τρέμουν μήπως έχουν φυματίωση. Στις περιπτώσεις αυτές ο καθησυχαστικός λόγος έχει μεγαλύτερη σημασία από τα φάρμακα, και ο γιατρός έχει καθήκον να ξερριζώσει, ει δυνατόν, τους φόβους αυτούς.

Τέλος, ξεχνούμε τον άρρωστο. Αναφέρομαι στη μορφή εκείνη της κλινικής διδασκαλίας και συζήτησης όπου ο ασθενής αντιμετωπίζεται σαν να είναι αναίσθητος, ή σχολιάζεται σαν να βρίσκεται ήδη ξαπλωμένος στο τραπέζι του νεκροτομείου. Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι οι ασθενείς έχουν αυτιά, και ότι τα χαμηλόφωνα μουρμουρητά για πολυσύλλαβες παθήσεις γεμίζουν με αδικαιολόγητο τρόμο τις καρδιές τους.

Φυσική σκληρότητα

Η κατάχρηση διαγνωστικών εξετάσεων είναι μια μορφή φυσικής σκληρότητας. Αν ένας άνθρωπος πεθαίνει από μεταστατικό καρκίνο και η πρωτοπαθής εστία σύντομα θα αποκαλυφθεί στη νεκροτομή, είναι σκληρό να κάνουμε μαρτυρικές τις τελευταίες του μέρες παίζοντας “Βρείτε τον όγκο” όπως τα παιδιά παίζουν “Βρείτε την παντόφλα μου”, και φορτώνει με πρόσθετη εργασία τους ακτινολόγους και τους παθολογοανατόμους. Οι ασθενείς που πεθαίνουν από καρδιακή ανεπάρκεια είναι πιο ευτυχισμένοι χωρίς καρδιακούς καθετήρες, αρτηριακές παρακεντήσεις και άλλες εξετάσεις που αγαπούν όσοι αξιολογούν τον ασθενή με καρδιακή ανεπάρκεια από την καρδιακή παροχή του σε λίτρα ανά λεπτό και όχι από τον αριθμό των σκαλοπατιών που μπορεί να ανεβεί.

Ιδού μερικές μικρότερες σκληρότητες που μπορούν να αποφεύγονται. Μη δίνετε διουρητικά το βράδυ, πράγμα που αναγκάζει τον ασθενή να αγρυπνεί για να ουρεί όλη τη νύχτα. Μη κάνετε εξετάσεις για αχλωρυδρία σε έναν ασθενή με κακοήθη αναιμία όταν εισάγεται με αιματοκρίτη 20%: ανεβάστε πρώτα την αιμοσφαιρίνη του με ηπατικά σκευάσματα (η αχλωρυδρία του δεν θα χαθεί). Μη σπρώχνετε τους παρκινσονικούς ασθενείς: υπάρχουν αρκετά κλινικά σημεία παρκινσονισμού που επιτρέπουν τη διάγνωση χωρίς να χρειάζεται να σπρώξουμε τον άρρωστο για να δούμε το χαρακτηριστικό επιταχυνόμενο βάδισμα. Μη κολλάτε λευκοπλάστη σε τριχωτά μπράτσα: μπορείτε εύκολα να τα ξυρίσετε πρώτα. Μη φέρνετε καρότσια φορτωμένα με εργαλεία δίπλα στο κρεβάτι του αρρώστου και μην αρχίζετε να του χώνετε βελόνες πριν του δώσετε κάποια εξήγηση και διαβεβαίωση για το τί κάνετε.

ΚΑΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Αν οι φοιτητές δεν μάθουν καλούς τρόπους όσο μαθαίνουν την ιατρική, θα έχουν ένα μεγάλο μειονέκτημα απέναντι στους ασθενείς, το νοσηλευτικό προσωπικό και τους συναδέλφους.

Απέναντι στους ασθενείς. Κάποτε ζήτησα από έναν φοιτητή να εξετάσει την κοιλιά μιας άρρωστης που ήταν ξαπλωμένη σε ένα κουβούκλιο στα εξωτερικά ιατρεία. Έτρεξε στο κουβούκλιο όπου κειτόταν η άρρωστη, τράβηξε την κουβέρτα της, έχωσε το χέρι του στην κοιλιά της, ξεφώνισε “Τι καλλονή!” (αναφερόταν στη διογκωμένη σπλήνα της άρρωστης και όχι στην εμφάνιση του προσώπου της) και ξαναβγήκε τρέχοντας. Τέτοια συμπεριφορά είναι αξιοκατάκριτη.

Άλλα είδη κακών τρόπων είναι: (1) ανυπομονησία στη λήψη του ιστορικού από έναν αργόστροφο άρρωστο, (2) αστεϊσμοί σε βάρος του αρρώστου, και (3) ανάγνωση της εφημερίδας που είναι απλωμένη στο κρεβάτι του αρρώστου και που έχει τίτλους πολύ πιο συναρπαστικούς από το ιστορικό που μας αφηγείται ο ασθενής.

Απέναντι στο νοσηλευτικό προσωπικό. Οι φοιτητές θα ανακαλύψουν ότι μια ευγενική “Καλημέρα” προς την αδελφή κάνει την πρόσβασή τους στους ασθενείς και τον εξοπλισμό του τμήματος πολύ πιο εύκολη. Πολλοί φοιτητές και ειδικευόμενοι φωνάζουν την αδελφή με το ύφος ενός ανυπόμονου πελάτη που καλεί το γκαρσόνι.

Απέναντι στους συναδέλφους. Πριν από χρόνια ο φοιτητής έβγαζε τα χέρια από τις τσέπες του ακόμη κι αν τον προσπερνούσε ένας ειδικευόμενος, και σχεδόν ζάρωνε στη θέα του διευθυντή. Ίσως το ανώτερο προσωπικό είχε υπερβολικά πομπώδη μεγαλοπρέπεια εκείνη την εποχή, αλλά σήμερα το εκκρεμές έχει φθάσει στο αντίθετο άκρο. Εν πάση περιπτώσει, συμβουλεύω τους φοιτητές να μην εξετάζουν μια κοιλιά με το ένα χέρι στην τσέπη, διότι αυτό αποτελεί ανεπαρκή τρόπο ψηλάφησης: εκνευρίζει τους γιατρούς και δημιουργεί άσχημη εντύπωση στις πτυχιακές εξετάσεις. Γενικά οι φοιτητές θα πρέπει να δείχνουν λογικό σεβασμό στους ανωτέρους τους, αλλά να αποφεύγουν την γλοιώδη κολακεία. Επιπλέον συνιστώ να αποφεύγουν τους κακούς τρόπους όταν ανεβούν στην ιεραρχία, και τους συμβουλεύω να τηρούν κάποιες μικρές ευγένειες, όπως π.χ. να ζητούν την άδεια των συναδέλφων πριν εξετάσουν έναν ασθενή σε θάλαμό τους, και να τους συγχαίρουν γραπτά για τις δημοσιεύσεις ή τις προαγωγές τους.

ΥΠΕΡΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Είναι σωστό να έχει ένας γιατρός ειδικό ενδιαφέρον και γνώση για ένα θέμα. Είναι λάθος να δείχνει ο γιατρός ειδική αδιαφορία και άγνοια για όλα τα άλλα θέματα. Ένας καλός γιατρός θα πρέπει να είναι συγχρόνως πολυτεχνίτης και μάστορας σε μια τέχνη. Για παράδειγμα, ένας χειρουργός θα πρέπει να μπορεί να συμβουλεύσει μια ασθενή με απλή παχυσαρκία για τη δίαιτά της και όχι να την παραπέμψει στον ενδοκρινολόγο. Ένας γυναικολόγος θα πρέπει να μπορεί να αντιμετωπίσει μια ήπια σιδηροπενική αναιμία χωρίς αναφορά στον αιματολόγο, ενώ ένας παθολόγος θα πρέπει να μπορεί να σπάσει ένα μικρό γάγγλιο στη ράχη του χεριού με τους αντίχειρές του (ή με μια Βίβλο). Είχα δει έναν οφθαλμίατρο που είδε μια περίπτωση μελαγχρωστικής αμφιβληστροειδίτιδος να γράφει στο φάκελλο του ασθενούς: “Θα μπορούσε να αποτελεί μέρος του συνδρόμου LaurenceMoonBiedl. Έχει ο ασθενής πολυδακτυλία;” Η αδυναμία του οφθαλμιάτρου να μετρήσει τα δάχτυλα του χεριού σίγουρα αποτελεί το άκρο άωτο της υπερεξειδίκευσης, και αν δεν κάνουμε κάτι για να σταματήσουμε την τάση αυτή, θα φτάσουμε να έχουμε ένα γιατρό που θα ειδικεύεται στον πρώτο καρδιακό τόνο, ενώ άλλος θα ενδιαφέρεται μόνο για τον δεύτερο.

Ίσως το χειρότερο χαρακτηριστικό της υπερεξειδίκευσης είναι ότι κάνει τους γιατρούς να νιώθουν ότι είναι σφάλμα να ασχολούνται ακόμη και με την απλούστερη περίπτωση αν αυτή βρίσκεται μέσα στην προστατευμένη περιοχή της ειδίκευσης κάποιου άλλου. Ιδιαίτερα αυτό συμβαίνει με την ψυχιατρική, που οι άλλοι γιατροί την βλέπουν με ένα μίγμα καχυποψίας, δέους και χλευασμού. Στο θεατρικό έργο ‘Blithe Spirit’ του Νόελ Κάουαρντ ένας ήρωας λέει, αναφερόμενος στην ψυχοθεραπεία: “Αρνούμαι να υποβληθώ σε πολύμηνες και πανάκριβες ταπεινώσεις για να ανακαλύψω ότι στην ηλικία των δέκα χρόνων ήμουν απεγνωσμένα ερωτευμένος με το ξύλινο αλογάκι μου”. Ένας χειρουργός ή ένας παθολόγος που βλέπει ένας ασθενή με ‘λειτουργικά’ ενοχλήματα είναι πιθανό να υιοθετήσει μια παρόμοια στάση, διότι νιώθει ότι η προέλευση ακόμη και των πιο απλών ψυχονευρωσικών συμπτωμάτων βρίσκεται θαμμένη σε έναν αχαρτογράφητο βάλτο όπου μόνο ένας ειδικός μπορεί να ανασκαλέψει ατιμώρητα—ένα βάλτο γεμάτο συμπλέγματα και απωθήσεις, όπου τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται και τα πάντα συμβολίζουν κάτι ανήθικο. Μια τέτοια στάση είναι ανόητη: ένας λογικός παθολόγος ή χειρουργός θα πρέπει να μπορεί να δίνει σωστές συμβουλές στις απλούστερες περιπτώσεις των νευρώσεων.

Ακόμη, η εξειδίκευση έχει και μια επιπλοκή—επιτρέπει στις έμμονες ιδέες να επιβιώνουν ανενόχλητες στο μυαλό των κατόχων τους, κάνοντας τον αλλεργιολόγο να κοιτάζει τον κόσμο με γυαλιά αλλεργικού χρώματος και να χαμογελά μυωπικά σε έναν κόσμο όπου το κάθε τι είναι αλλεργικό.

ΑΓΑΠΗ ΤΟΥ ΣΠΑΝΙΟΥ (ΣΠΑΝΙΟΦΙΛΙΑ)

Το αμάρτημα αυτό είναι πιο συχνό στους φοιτητές, διότι αυτοί δεν έχουν την πείρα που διδάσκει ποια νοσήματα είναι συχνά και ποια σπάνια. Είναι υπεύθυνο για την αποτυχία πολλών βιβλιοφάγων στις εξετάσεις. Η κεφαλαλγία και ο έμετος οφείλονται συχνότερα σε ημικρανία παρά σε όγκο του εγκεφάλου. Η επίσταξη οφείλεται πιο συχνά στο σκάλισμα της μύτης παρά σε πολλαπλές συγγενείς αιμορραγικές τηλεαγγειεκτασίες, ενώ η ατροφία των μικρών μυών του χεριού συμβαίνει στα γεράματα και στη ρευματοειδή αρθρίτιδα πολύ πιο συχνά απ’ ό,τι σε νόσο του κινητικού νευρώνος ή σε αυχενική πλευρά.

ΚΟΙΝΗ ΒΛΑΚΕΙΑ

Με τον όρο αυτό εννοώ το αντίθετο της κοινής λογικής—την κοινή ανοησία. Υπάρχουν πολλά είδη αυτής της συγκεκριμένης αμαρτίας, αλλά νομίζω ότι ο πιο συχνός τύπος είναι αυτό που μπορούσαμε να ονομάσουμε θεραπευτικό αυτοματισμό. Καμιά αρρώστια δεν έχει έναν άκαμπτο κώδικα θεραπείας που θα πρέπει να τον ακολουθούμε σε όλες τις περιπτώσεις: θα πρέπει κανείς να κόβει το θεραπευτικό του ένδυμα ανάλογα με το διανοητικό και οικονομικό ύφασμα του ασθενούς του. Είναι καθαρή ανοησία να παραγγείλουμε μια πολύπλοκη δίαιτα για μια εργαζόμενη γυναίκα κατώτερης οικονομικής τάξης, με οδηγίες την τέταρτη ημέρα να προσθέσει 40 γραμμάρια κόκκινο μπαρμπούνι του ατμού στο διαβαθμισμένο σχήμα που της γράψαμε. Είδα το ωραιότερο παράδειγμα θεραπευτικού αυτοματισμού ως φοιτητής της ιατρικής ένα χειμώνα που έκανα πατινάζ σε μια τοπική λιμνούλα, παρακολουθώντας τους άλλους να επιδεικνύουν την τέχνη τους. Μια γυναίκα έπεσε και έσπασε την κνήμη της. Ήθελα πολύ να την βοηθήσω, αλλά ήμουν απλός φοιτητής. “Δεν πρέπει να τη μετακινήσουμε μέχρι να έλθει ο γιατρός. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το σοκ”, φώναζαν όλοι οι παριστάμενοι. Μόνο την τελευταία στιγμή αυτοί οι ζηλωτές σαμαρείτες πείσθηκαν να σταματήσουν τη θεραπεία και να τραβήξουν τη γυναίκα μακριά από τον πάγο, αλλιώς η ασθενής θα μπορούσε να είχε χαθεί, μαζί με μια πολύτιμη συλλογή από γούνες. Το αναφέρω αυτό για να δείξω ότι ποτέ δεν θα πρέπει να θεραπεύουμε τους ασθενείς με βάση τα πρωτόκολλα και τους κανόνες, διότι μπορεί να υπάρχουν ειδικές συνθήκες.

ΟΚΝΗΡΙΑ

Η ιατρική οκνηρία μπορεί να είναι τόσο φυσική όσο και πνευματική. Η φυσική οκνηρία είναι πιο συχνή απ’ όσο θέλουμε να παραδεχθούμε. Όταν οι τράπεζες αίματος και ο τυποποιημένος εξοπλισμός έκαναν τις μεταγγίσεις γρήγορες και εύκολες, ο αριθμός των μεταγγίσεων τετραπλασιάσθηκε μέσα σε λίγα χρόνια, γεγονός που δυστυχώς φανερώνει ότι το αν θα δοθεί ή όχι μια θεραπεία μπορεί να υπαγορεύεται από την ευκολία της και όχι από  την ανάγκη της.

Φυσική οκνηρία

Αυτή συχνά οδηγεί σε παράλειψη της μέτρησης της αρτηριακής πίεσης, της βυθοσκόπησης ή της δακτυλικής εξέτασης, καθώς και σε παραλείψεις στην άσηπτη τεχνική (αν μια βελόνα οσφυονωτιαίας παρακέντησης ακουμπήσει το σεντόνι, υπάρχει ο πειρασμός να κάνουμε ότι δεν το προσέξαμε). Η φυσική οκνηρία μπορεί να επηρεάσει και την κουρασμένη νοσηλεύτρια, που καθώς βαριέται να μετράει αναπνοές, προσθέτει άλλο ένα εικοσάρι στη σειρά με τα εικοσάρια που ήδη υπάρχει στο διάγραμμα, κι αυτό μπορεί να αποτελέσει σημαντική πρόκληση για την ευπιστία του γιατρού.

Πνευματική οκνηρία

Αυτή είναι πιο συχνή και πιο σημαντική. Ιδίως στη λήψη του ιστορικού η οκνηρία αποτελεί τον μεγάλο κίνδυνο. Αν η μέρα είναι ζεστή, ο άρρωστος κουφός, ο γιατρός βιαστικός και το ιστορικό γαρνιρισμένο με αναμνήσεις και άσχετα σχόλια, χρειάζεται τεράστια υπομονή και αυτοσυγκέντρωση για να αποστάξει κανείς την ουσία από αυτό. Μια μορφή ασυναίσθητης οκνηρίας αξίζει ιδιαίτερη μνεία. Μην αποδέχεσθε τη διάγνωση του ασθενούς όταν παίρνετε το ιστορικό—αναζητείστε τα συμπτώματα. Ο ρευματικός πυρετός σε ηλικία 10 ετών έχει σημασία, αλλά η αναφορά του αρρώστου ότι τον πέρασε χρειάζεται επεξήγηση. Μπορεί να είχε μείνει μόνο μια μέρα στο κρεβάτι με πονεμένο αστράγαλο και η θεία του να είπε ότι είχε ρευματικό πυρετό, ή, από την άλλη μεριά, να είχε περάσει τρεις μήνες στο κρεβάτι με πολύ έντονες μεταναστευτικές αρθραλγίες που άρχισαν μετά από έναν πονόλαιμο. Το ίδιο και με τη δίαιτα (ένα τόσο σημαντικό τμήμα του ιστορικού σε περιπτώσεις αναιμίας), να μη γράφετε απλώς ‘επαρκής’ ή ‘καλή’, αλλά να ερευνάτε τί ακριβώς τρώει ο άρρωστός σας σε κάθε γεύμα: θα μείνετε έκπληκτοι με το πόσες γυναίκες ζουν μόνο με ψωμί και μαργαρίνη και αμέτρητα φλυτζάνια τσάι.

Τέλος, προσοχή στην οκνηρία της σκέψης. Αν τεμπελιάζετε να σκέφτεστε μόνοι σας, θα πέσετε εύκολα θύματα κάποιων επιπόλαιων άρθρων και δημοσιευμάτων, και θα αποδέχεστε τυφλά τους μύθους και τις φλυαρίες για τις οποίες τόσο σωστά μας προειδοποιεί ο John Forbes [2]. Αν καλλιεργήσετε μια υγιή αμφισβήτηση (που να μη φτάνει στον άκρο σκεπτικισμό), μπορεί να έχετε την εμπειρία της Βασίλισσας των Ξωτικών στην ‘Ιολάνθη’:

Στην κάψα της υπερβολής

στρέφω το λάστιχο της λογικής,

και σβήνει πριν την καλοδείς’.

Παρακαλώ να εφαρμόσετε αυτή την τακτική με όλα όσα σας είπα, και να σκεφθείτε ότι πολλά από αυτά μπορεί να είναι ανοησίες.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Just Another Word (1943), London.

2. Forbes JR. (1946) Lancet, ii, 293.

Advertisements

One thought on “Τα επτά αμαρτήματα της ιατρικής

  1. Σίγουρα οι αντικειμενικές αλήθειες είναι διαχρονικές, και ειδικά στην ιατρική, που η τεχνολογική πρόοδος βαδίζει αντίστροφα απο εκείνη της ανθρώπινης συμπεριφοράς.. Οι επισημάνσεις του λαμπρού επιστήμονα, όντως έχουν βαρύτητα! Αραγε τί ακριβώς μας χωρίζει απ τα μεταπολεμικά χρόνια;Ποιά πρόοδος επετεύχθει, και πόσο η πρόοδος αυτή επέδρασε αρνητικά ή θετικά ; στον ορθόδοξο ανθρωπισμό;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s