Ιπποκρατική Τέχνη

Δημοσιεύθηκε ΕΔΩ στις 2/2/2007

Συχνά έρχονται να με δουν ασθενείς που η πρώτη τους κουβέντα, μετά την «Καλημέρα», είναι «Γιατρέ, να οι εξετάσεις μου», μαζί με την οποία αποθέτουν πάνω στο γραφείο ένα (συνήθως ογκώδη) φάκελο με ακτινογραφίες, σπινθηρογραφήματα, αιματολογικά και άλλα αποτελέσματα, αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες. Συνήθως παραξενεύονται γιατί δεν δείχνω άμεσο ενδιαφέρον για την ‘προίκα’ που μου έφεραν. Σχεδόν πάντα χρειάζεται να τους εξηγήσω ότι όλα αυτά θα τα δούμε με τη σειρά τους, αφού πρώτα συζητήσουμε και ‘γνωριστούμε’ από ιατρική πλευρά.

Δεν έχουμε βέβαια σήμερα την οξυδέρκεια των παλαιών κλινικών γιατρών, που με την όραση, την ακοή, την αφή, ακόμη και την όσφρηση, μπορούσαν να βάζουν απίθανες διαγνώσεις και να κάνουν ακριβείς προγνώσεις για τους ασθενείς τους. Ωστόσο, η βάση για την όποια διαγνωστική και θεραπευτική ενέργεια του γιατρού, ακόμη και στον 21ο αιώνα, εξακολουθεί να είναι το καλό ιστορικό και η εξέτασή του από τον γιατρό. Ακόμη κι αν ο ασθενής έχει διηγηθεί σε άλλους γιατρούς τα προβλήματά του, τίποτε δεν αντικαθιστά τη λήψη του ιστορικού από τον καινούργιο γιατρό που τον βλέπει. Έστω κι αν έχουμε το ιστορικό γραμμένο μπροστά μας (φαινόμενο μάλλον σπάνιο στην ελληνική πραγματικότητα), μπορούμε να το ξαναπάρουμε, κάνοντας συγχρόνως συγκρίσεις και βγάζοντας κάποια συμπεράσματα. Όταν όχι σπάνια ο γιατρός βρίσκεται σε διαγνωστικό αδιέξοδο, η πρώτη ενέργεια είναι να ξαναπάρει το ιστορικό. Εξάλλου, η λήψη του ιστορικού εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς: κοινωνική γνωριμία γιατρού και ασθενούς, εξοικείωση με τον τόνο της φωνής του άλλου, δίνει πληροφορίες για τη διανοητική κατάσταση, τη σκέψη, τον προσανατολισμό του, την ψυχική του διάθεση (άγχος, κατάθλιψη, πανικό). Πολλές φορές, την ώρα που παίρνει το ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να μεταδώσει καθησυχασμό, διαβεβαίωση, αισιοδοξία, διευκρινίσεις, πληροφορίες, και ο διάλογος να έχει και ουσιαστικό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Το ίδιο συμβαίνει και με την κλινική εξέταση. Άλλο είναι η περιγραφή του αρρώστου ότι «βράζει το στήθος μου» και άλλο είναι να ακούσει κανείς τα χαρακτηριστικά ακροαστικά ευρήματα π.χ. του άσθματος. Άλλο είναι να λέει ο ασθενής ότι έχει βάρος στην κοιλιά, και άλλο να το διαπιστώσει αυτό το πεπειραμένο χέρι του κλινικού γιατρού, που μπορεί να διακρίνει αν το «βάρος» είναι στερεό, υγρό ή αέριο! Όχι σπάνια ακούμε ασθενείς να λένε με ύφος απογοήτευσης: «Πήγα στον Τάδε γιατρό, και ούτε που με εξέτασε». Ο άρρωστος θέλει φεύγοντας να έχει τη σιγουριά ότι ο γιατρός έδειξε το πρέπον ενδιαφέρον για το πρόβλημά του. Πώς θα γίνει αυτό αν ο γιατρός δεν ψηλάφησε καν το πάσχον όργανο; Όσο κι αν η ρίζα του φαινομένου αυτού είναι καθαρά ψυχολογική, δεν θα πρέπει να την αγνοούμε.

Θα καταργήσουμε λοιπόν τις εξετάσεις; Όχι βέβαια! Οφείλουμε να ασκούμε την ιατρική με βάση την υπάρχουσα επιστημονική γνώση και με χρήση της τεχνολογίας που έχουμε στη διάθεσή μας. Ωστόσο, η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη και τεχνολογία. Επειδή ο άνθρωπος δεν είναι μόνο σώμα αλλά και πνεύμα και ψυχή, χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από μηχανές, όσο εξελιγμένες κι αν είναι αυτές, για να τον πλησιάσουμε, να τον καταλάβουμε και να τον θεραπεύσουμε, δηλαδή να τον υπηρετήσουμε σωστά.

Η αλληλεπίδραση γιατρού και αρρώστου είναι η πεμπτουσία της κλινικής ιατρικής. Είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο γίνεται κανείς κλινικός γιατρός. Αν η ιατρική εκφυλιζόταν μόνο σε διεξαγωγή εξετάσεων και ερμηνεία αποτελεσμάτων, σύντομα θα είχαμε μια πλήρη αυτοματοποίηση των εργαστηρίων, με άμεση εκτύπωση πορισμάτων και συνταγών (σωστών ή λανθασμένων), με τεράστιο οικονομικό κόστος, αλλά με πλήρως ανικανοποίητους ασθενείς. Η ιατρική τεχνολογία θα πρέπει να χρησιμοποιείται με γνώμονα την κλινική σκέψη, και έχοντας στο νου συγκεκριμένα ερωτήματα, στα οποία περιμένουμε να πάρουμε απάντηση (θετική ή αρνητική) με τις διάφορες εξετάσεις. Έτσι, αν ζητήσω ‘στα τυφλά’ να κάνει ένας ασθενής μια ολόσωμη αξονική τομογραφία, χωρίς να έχω ιδέα για τα συμπτώματά του, θα πάρω πάμπολλες πληροφορίες για την ανατομική κατασκευή του σώματός του, σίγουρα όμως (στις περισσότερες περιπτώσεις) δεν θα έχω μια διάγνωση. Το ίδιο ισχύει για κάθε είδους εργαστηριακή ή παρα κλινική εξέταση. Τυχαία ευρήματα πάντα θα υπάρχουν στις εξετάσεις μας, δεν έχουν όμως υποχρεωτικά κλινική σημασία, και η μεμονωμένη ερμηνεία τους μπορεί να μας οδηγήσει σε λανθασμένους δρόμους, με αποτελέσματα δυσάρεστα ή και επικίνδυνα για τους ασθενείς.

Αν η ιατρική τέχνη χωρίς τη σύγχρονη επιστημονική βοήθεια μπορεί να χαρακτηρισθεί ‘μεσαιωνική’, η χρήση της επιστημονικής τεχνολογίας χωρίς την Τέχνη είναι απάνθρωπη. Η επίδραση της άμεσης επαφής του ασθενούς με τον γιατρό δεν μπορεί να μετρηθεί ή να αξιολογηθεί επαρκώς με επιστημονικές μελέτες. Είναι η Τέχνη εκείνη, για την οποία ο Ιπποκράτης έλεγε ότι είναι μακρά ενώ ο βίος είναι βραχύς, και συχνά δεν φτάνει για να την κατακτήσουμε αρκετά. Αξίζει όμως να προσπαθήσουμε: είναι το κυριότερο που περιμένουν από μας οι ασθενείς μας, και δεν έχουμε δικαίωμα να τους προσφέρουμε τίποτε λιγότερο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s